Home

Zhvillimet e javës së fundit duket se japin një përgjigje për pyetjen e mësipërme: po, euroja do të mbijetojë, por si, nuk e dimë akoma.

Të mërkurën që shkoi kancelarja gjermane Angela Merkel dhe presidenti francez Nicolas Sarkozy, në një takim kyç për të ardhmen e eurozonës, dhanë një deklaratë që me fjalë të tjera bënte të ditur që Greqia nuk do të dëbohet nga eurozona. Infuzioni i vazhdueshëm i eurove për mbajtjen në jetë të financave të shtetit grek duket se do të vazhdojë, jo nga bamirësia gjermane dhe e Bankës Qëndrore Evropiane, por nga çmimi shumëfish më i lartë i largimit të Greqisë nga eurozona. Greqia mund të detryohet të deklarojë falimentim kundrejt kreditorëve të saj, por nuk do të detyrohet ta braktisë euron. Pasojat e dyja këtyre veprimeve janë të rënda për gjithë ekonominë evropiane.

Në rastin e parë, dëbimi i Greqisë nga eurozona do të ishte thellësisht destabilizuese për ekonominë greke. Kthimi në përdorim i dhrahmës do të nënkuptonte kthimin në përdorim të një valute që menjëherë do të shkonte drejt devalvimit. Sado që kjo do të ishte pozitive për ekonominë greke (evropianët do të mund të bënin një pushim të mirë veror në Greqi me disa qindra euro, pra do të stimulohej turizmi, ashtu si eksportet), ngarkesa e rëndë e borxheve prej rreth 350 miliardë eurosh (140% e BPV-së), do të mbetej. Kësaj duhet shtuar edhe koston e tranzicionit nga euro në dhrahma, që do të shkakonte komplikime të mëdha që nga bankat që do të duhej t’i ndryshonin sistemet e kontabilitetit deri tek shitësit më të thjeshtë që do të duhej t’i ripërshtaten një monedhe të re (të vjetër).

Largimi i Greqisë nga eurozona do të ishte destabilizuese edhe për ekonominë evropiane. Gjendja e tanishme, me një situatë buzë grëminës por të paktën akoma jo në rënie, mbetët e tillë falë mundësive të shtetit gjerman që të tërheq fonde nga tregjet e kapitalit, në saje të besimit të tregjeve në financat dhe ekonominë gjermane. Mirëpo, dëbimi i Greqisë do të ngrihte dyshime se një fat i njëjtë do t’i ndiqte edhe shtetet tjera të fundosura nga borxhet, si Irlanda dhe Portugalia. Humbja e besimit në rentabilitetin afatgjatë të monedhës do ta vinte në pikëpyetje fatin e euros si të tillë, duke rrezikuar devalvimin e monedhës dhe inflacion, madje edhe zhbërjen e unionit monetar.

Ky është një epilog i padëshiruar nga liderët evropianë. Mirëpo pavarësisht shenjave se në Berlin dhe Paris ekziston vullneti politik që të ruhet eurozona, takimi i së premtes në Poloni i ministrave të financave të shteteve evropiane nuk prodhoi ndonjë marrëveshje serioze, megjithë qortimit që ata morën nga shefi i Thesarit amerikan, Timothy Geithner, për pavendosmëri, dhe thirrjes që të ndërmarrin të gjitha masat e domosdoshme për shpëtimin e euros. Konkluzat e atij takimi vetëm se shtuan ankthin për falimentimin grek, pasi u vendos që kësti i radhës i ndihmave për Greqinë, i planifikuar për këtë muaj, të shtyhet për tetor. Mirëpo, shumica tashmë kanë pranuar që ardhja e momentit që Greqia do të bëhet e paaftë të paguajë borxhet e veta është vetëm çështje kohe. Se sa i ulët është besimi aktual në perspektivën e financave greke tregon fakti se kamata për bonot njëvjeçare të Greqisë në tregjet e kapitalit aktualisht është në normën 110%. Problemi gjithmonë ka qenë se si do të menaxhohet ky proces pa shkaktuar një katastrofë më të madhe ekonomike dhe financiare për gjithë kontinentin dhe ekonominë botërore në përgjithësi.

Pavendosmëria e shteteve evropiane vjen si pasojë e konsideratave të shumta, ndër të cilat është edhe politika e brendshme e shteteve si Gjermania ku përkrahja për Greqinë po i kushton kancelares Merkel me rënie popullariteti dhe përçarje brenda koalicionit të saj. Zgjidhja më e mirë do të ishte ajo më radikale: krijimi i një unioni të vërtetë fiskal evropian, duke rritur ingjerencat e Bankës Qëndrore Evropiane për të marrë përsipër blerjen e borxheve të shteteve që po lëngojnë më së shumti nga ato. Por, një zgjidhje e tillë do të kërkonte një udhëheqje të vendosur veçanërisht nga Berlini. Kancelarja Merkel nuk është e gatshme që ta rrezikojë pozicionin e saj politik për një hap të tillë, një mungesë lidershipi në një moment kyç historik. Përgjithësisht, një masë e tillë kundërshtohet nga shtetet e qendrës pasi që unioni fiskal do të kërkonte nga ato që të paguajnë për borxhet e shteteve të periferisë, sado që një gjë e tillë do të ishte e logjikshme kur merret parasysh se bankat e qendrës si Deutsche Bank ishin ato që përfituan më së shumti në kohën kur në Greqi dhe shtetet tjera të periferisë derdheshin kredina pa fund, dhe që rrezikojnë të humbin më së shumti në rast të falimentimit të shtetit grek.

Gjendja në Greqi, ndërkaq, mbetet dëshpruese dhe eksplozive. Protestat, jo rrallë të shoqëruara edhe me dhunë, janë të përditshme, nga biznese të ballafaquara me mbyllje, dhe qytetarë të ballafaquar me zvogëlim rrogash dhe pensionesh, humbje vende punësh dhe shtëpish, si pasojë e masave të ashpra reduktuese të implementuara nga qeveria greke. Vetëm dje, njofton shtypi ndërkombëtar, në Selanik, një burrë 56-vjeçar u hospitalizua si pasojë e përpjekjës së tij për t’u vetësakrifikuar me flakë para një banke. Ky burrë kishte humbur biznesin e tij dhe ishte i zhytur në borxhe, dhe si rrugë të vetme kishte parë flijimin e vetes. Veprimi i tij është i ngjashëm me të riun tunizian, që dogji vetën në shenjë proteste kur humbi tezgën e shitjes, e që u bë simbol i protestave masive që çuan në rënien e regjimit të Ben Alisë. Mirëpo, burri nga Selaniku nuk është i pari – para tij, dy qytetarë të tjerë kishin tentuar të shprehnin indinjatën e tyre në formë të njëjtë, duke treguar shkallën e dëshprimit që ka kapluar një pjesë të mirë të shoqërisë greke.

Ndërkohë, në Greqi dhe në shtetet tjera periferike të eurozonës si Portugalia dhe Irlanda, është në rritje të vazhdueshme lëvizja e të ashtuquajtur të indinjuarve. Qofshin këta të rinjë të papunë, punëtorë të dëbuar, pleq të mbetur me pensione të zvogëluara, apo familje që borxhet u kanë kushtuar me humbje të shtëpive, lëvizja ka marrë përmasa të një revolte qytetare kundër masave drastike që u kanë hedhur si barrë një çmim shumë të rëndë qytetarëve të rëndomtë si pasojë e veprimeve të spekulantëve, bankave dhe qeverive që synonin përfitime fiktive nga spekulimet financiare. Një lëvizje në Greqi, ka marrë modelin nga lëvizjet e ngjashme në Argjentinë dhe Ekuador, ku qytetarët i bënë një “auditim” borxheve publike, duke vënë në sprovë legjitimitetin e borxheve spekulative. Grupe si këto avokojnë për shkëputje nga eurozona, duke marrë sërish shembullin e Argjentinës e cila shpëtoi nga një situatë e ngjashme si Greqia në vitin 2001-02 vetëm pasi shkëputi lidhjen e monedhës së saj me dollarin, lejoi inflacionin dhe një ribalansim strukturor të ekonomisë pa shkurtimet e dhimbshme që i detyrohen Greqisë si pasojë e mospasjes së sovranitetit monetar. Sido që të jetë, fati i euros – dhe i BE-së si të tillë – nuk është duke u përcaktuar vetëm në kancelaritë e kryeministrive dhe ministrive të financave, por në rrugët e Athinës, Lisbonës e Madridit. Që nga themelimi i unionit evropian, fati i kontinentit dhe institucioneve të tij të përbashkëta nuk ka qenë kurrë më tepër në sprovë.

Kolumna javore, Koha Ditore, 18 shtator 2011

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s