Home

Thuhet shpesh që zgjedhjet presidenciale amerikane janë referendum për ekonominë, pasi që gjendja ekonomike shpesh dikton shansat e një presidenti në zyrë që të fitojë një mandat të dytë. Këtë leksion e nxori presidenti republikan George H. W. Bush kur humbi në vitin 1992 kundrejt një kandidati relativisht të panjohur demokrat nga shteti Arkansas me emrin Bill Clinton. Bushi i I-rë kishte udhëheq me sukses intervenimin e vitit 1991 në Irak dhe kishte menaxhuar me sukses krizën e bllokut lindor dhe shpartallimin e Bashkimit Sovjetik gjatë presidencës së tij, krahas sukseseve të tjera në rrafshin ndërkombëtar që SHBA-të i kishte nxjerr si superfuqi e vetme botërore. Por, në të njëjtën kohë, ekonomia amerikane lëngonte nga një recesion i vazhdueshëm. Pakënaqësia popullore që nxiti recesioni i fillimviteve 1990 i kushtoi presidentit Bush I me një orvatje të pasuksesshme për një mandat të dytë.

Recesioni i fillimviteve 1990 ishte relativisht modest në krahasim me tronditjet që ka pësuar ekonomia amerikane që nga viti 2007. Papunësia zyrtare në SHBA ka arritur në shkallën 9,1%, nivel i paparë në tri dekadat e fundit. Deficiti buxhetor amerikan ka arritur në mbi 1,2 bilionë (1,200 miliardë) dollarë, kurse kriza politike rreth borxhit publik, e gjeneruar nga opozitarët republikanë të presidentit, përfundoi me uljen e rejtingut kreditor të SHBA-ve nga AAA në AA+. Aq më tepër që performansa ekonomike në muajt e fundit nuk ka treguar trende pozitive. Programi i masave të shpenzimeve stimulative, që presidenti Barack Obama i inicoi në fillim të mandatit të tij në vitin 2009 dhe të përshëndetur nga Keynes-ianët si Paul Krugman dhe të tjerë, duket se ka parandaluar thellimin e krizës ekonomike, por nuk ka çuar në një rigjenerim të ekonomisë dhe aq më pak në ulje të papunësisë. Aq më tepër që programi i stimulimit ekonomik, që i kushtoi shtetit amerikan rreth 800 miliardë dollarë, tani përdorët politikisht nga kundërshtarët republikanë të presidentit që të argumentojnë se kjo masë vetëm çoi në rritjen e deficitit dhe nevojën që shteti amerikan të futet në borxhe gjithnjë e më të mëdha. Këta kundërshtarë republikanë ndërkaq “harrojnë” që shpërthimi më i madh i deficitit ndodhi në periudhën e administratës së presidentit Bush II, i cili uli taksat përderisa ngarkoi buxhetin me shpenzime të jashtëzakonshme ushtarake për luftërat në Afganistan dhe Irak.

Nuk është çudi prandaj që ekonomia dhe punësimi janë fronti kryesor politik midis presidentit Obama dhe kundërshtarëve të tij republikanë, që tashmë kanë filluar vlerësimin dhe përzgjedhjen e kandidatëve të tyre për garën presidenciale të vitit 2012. Ashtu si presidentët e tjerë, z. Obama do të vlerësohet nga votuesit mesatarë amerikanë – veçanërisht ata pa bindje dhe anime të përcaktuara partiake – për suksesin e tij në frontin ekonomik. Kjo është jetike për presidentin Obama, përkrahja publike e të cilit në sondazhe ka rënë në rreth 44 për qind.

Kjo është arsyeja pse të enjten që shkoi, presidenti Obama mbajti një adresim të pazakontë në dy dhomat e Kongresit amerikan, ku shtroi para përfaqësuesve të Kongresit planin e tij për rritje ekonomike dhe gjenerim punësimi. Z. Obama prezantoi në vija të trasha planin e tij, të cilin do t’ia dorëzojë Kongresit, për zbritje taksash dhe masa të tjera stimulative që kanë për qëllim rritjen e punësimit dhe rritje ekonomike.

Fjalimi i z. Obama përmbante ftesën për bashkëpunim me republikanët, të cilët kontrollojnë Dhomën e Përfaqësuesve dhe pa përkrahjen e të cilëve çdo nismë e presidentit do të dështojë. Kjo do të jetë veçanërisht problematike për shkak se Partia Republikane ka rrëshqitur edhe më tej drejt të djathtës, veçanërisht me forcimin në parti të krahut të ashtuquajtur “Tea Party”. Ky krah jo vetëm se kundërshton me forcë presidentin Obama, por shihet edhe politikisht i gatshëm që të obstruksionojë çdo nismë të presidentit, siç u pa me rastin e negociatave për ngritjen e kulmit ligjor të borxhit shtetëror, i cili në të kaluarën ka qenë një procedurë formale që nuk ka shkaktuar përçarje të thella midis republikanëve dhe demokratëve. Agjenda radikale e këtij grupi përfshin jo vetëm uljen e deficiteve, por edhe gjëra si abrogimin e reformave të presidentit Obama për sistemin e sigurimeve shëndetsore, dhe reforma (deri në shkurtime serioze) të programeve si Sigurimi Social (sistemi publik pensional) dhe Medicare dhe Medicaid, programet federale që u ofrojnë sigurim shëndetsor të moshuarve dhe të varfërve. Madje, njëri nga kandidatët seriozë republikanë për president, guvernatori i Teksasit Rick Perry, në librin e tij, këto programe, që datojnë nga reformat e New Deal-it të presidentit Franklin D. Roosevelt gjatë viteve 1930, i quan “kundërkushtetuese”.

Nga përmbajtja e fjalimit duket se z. Obama ka kuptuar se polarizimi i thellë i politikës amerikane në vitet e fundit nuk mund të tejkalohet me thirrje të vazhdueshme për bashkëpunim dypartiak. Kësaj radhe z. Obama u ka servirur republikanëve një pako që përmban propozime të bëra edhe nga grupe republikane, siç është zvogëlimi i taksave dhe inkurajimi në forma tjera i investimeve dhe punësimit nga bizneset e vogla. Kjo do të duhej ta bënte më të vështirë refuzimin nga pala republikane miratimin e pakos (ose të paktën elementeve të tij që mbeten të negociohen në javët që vijnë), por edhe më të lehtë që refuzimin republikan z. Obama të përkthejë në municion elektoral të drejtuar kundër repulikanëve, me idenë se kjo parti, sado që thirret në problemet ekonomike, megjithatë nuk është e gatshme të bashkëpunojë me presidentin për t’i zgjidhur problemet e ekonomisë amerikane dhe sidomos zvogëlimin e papunësisë.

Mbetet të shihet se sa do të jetë e suksesshme strategjia politike e z. Obama, që dukshëm ka të bëjë me perspektivën e tij për rizgjedhje më 2012. Në aspektin ekonomik, vlerësimet e grupeve të pavarura janë të ndryshme, megjithëse të gjitha besojnë se miratimi i planit do të nxiste një rritje ekonomike dhe të punësimit në plan afatshkurtër, duke ngritur rritjen ekonomike për 1 (vlerësimet më konservatore) deri në 3 për qind (vlerësimet më optimiste) gjatë vitit 2012. Problemi, natyrisht, është se jo gjithçka është në duart e presidentit Obama dhe e Kongresit. Që nga vitet 1990 dhe sidomos vitet 2000, premisa e ekonomisë amerikane ka qenë mbështetja në rritje financiare dhe zvogëlimin drastik të bazës industriale të vendit, dhe mbështetje mbi një ekonomi të konsumit mbi kredi, e parë edhe me shpërthimin e deficitit tregtar amerikan dhe rritjen enorme të nivelit të borxheve të njësive familjare gjatë dekadave të fundit. Problemi nuk është se në krizë është vetëm ekonomia amerikane, por i tërë modeli i globalizimit ekonomik dhe financiar që është ndërtuar në dekadat e fundit. Fatkeqsisht, i gjendur përballë presioneve politike, “riparimet” dhe masat tjera të z. Obama janë vetëm intervenime afatshkurtëra që nuk i adresojnë këto. Megjithatë, humbja eventuale e z. Obama dhe ardhja në pushtet e një presidenti të ri republikan me përkrahjen e fraksionit të “Tea Party” mund të rezultojë në politika të reja ashpërsuese që katastrofën ekonomike të viteve të fundit do ta përkthejnë edhe në konfrontime të reja politike si në rrafshin e brendshëm amerikan ashtu dhe në atë global.

Kolumna javore, Koha Ditore, 11 shtator 2011

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s