Home

Kryeministri Hashim Thaçi realizoi këtë javë vizitën e dytë të tij në Turqi, sërish si mysafir i kryeministrit turk Recep Erdogan, i cili kohëve të fundit po dëshmohet si aleati më i ngushtë i z. Thaçi në botën e jashtme. Z. Thaçi deklaroi se vizita e tij në Stamboll, si pjesëmarrës në konferencën e vendeve më pak të zhvilluara, të organizuar nga OKB-ja, ishte për të kërkuar njohje të reja për Kosovën dhe investime. Gjëja më pozitive në këtë mes ishte se kryeministri Thaçi po e sheh Kosovën si vend që i takon shoqërisë së vendeve më pak të zhvilluara, sepse krahasuar me nivelin ekonomik, shkallën e varfërisë dhe mungesën e investimeve, Kosova është më afër vendeve si Etiopia, Eritrea, Somalia, Afganistani, Kamboxhia e Haiti se sa mesatarës evropiane. Se sa njohje të reja ka arritur t’i sigurojë z. Thaçi do ta marrim vesh së shpejti, por se sa investime ka siguruar, këto natyrisht nuk do t’i presim nga klubi i vendeve më pak të zhvilluara, por nga biznesmenët e nikoqirit të konferencës, Turqisë.

Ardhja e kapitalit turk në Kosovë dhe lidhja gjithnjë e më e ngushtë midis kreut të Prishtinës dhe Ankarasë (për të mos përmendur edhe spekulimet e medieve serbe, që nuk duket se kanë ndonjë bazë në realitet, se SHBA do t’ia lëshojë ushtrisë turke kampin Bondsteel), ka nisë të bie në vëmendjen e vrojtuesve të zhvillimeve politike në Kosovë, disa nga të cilët, praninë gjithnjë e më të madhe turke në Kosovë e shohin me dyshim e herë-herë edhe me alarm. Disa po sugjerojnë se kjo ka të bëjë me të ashtuquajturën doktrinë neo-otomane të politikës së jashtme të qeverisë Erdogan, sipas së cilës Turqia synon të shtrijë sërish ndikimin e saj politik, ekonomik e kulturor në zonat e ish-perandorisë osmane. Mirëpo, ajo që duhet theksuar është se doktrina turke do të mbetej vetëm një doktrinë në letër, po të mos ishte kapitali turk i cili po zgjeron dhe shtrinë ndikimin e vet në rajon pavarësisht projektimeve politike e gjeostrategjike në Ankara. Investimet e jashtme të firmave turke janë në rritje; p.sh., një nga interesimet e mëdha të Turqisë në fatin e Libisë ka bëjë me faktin se firmat turke kanë 14 miliardë dollarë investime atje. Në një mënyrë, motori i ekspanzionit turk në rajon, përfshirë edhe në Kosovë, është më shumë kapitali turk se sa politika turke.

Firmat turke janë në pozitë të jashtëzakonshme për të bërë investime nga fakti se ekonomia turke përballoi më shpejt krizën financiare të vitit 2008, gjë që nuk dëmtoi ekonominë turke në shkallën e dëmit të parë në shumë vende evropiane. Dhe ky trend po vazhdon. Përderisa Eurozona vuan nga stagnimi dhe po përballët me problemin masiv të borxheve sovrane, Turqia shpejt ka rikuperuar rrugën e rritjes që e kishte pasur gjatë gjithë dekadës së kaluar. Kjo situatë i ka konvenuar në veçanti Partisë së Drejtësisë dhe Zhvillimit (AKP) të z. Erdogan, e cila sivjet ballafaqohet me zgjedhje dhe suksesin e saj ekonomik e ka atunë më të fuqishme për të kërkuar besimin për mbajtjen e pushtetit për një mandat të ri. Një nga çelësat e suksesit elektoral të AKP-së në Turqi karshi partive më të vjetra dhe të etabluara të Turqisë, ka qenë suksesi i saj në ngjizjen politike të formulës klasike konservatore në kontekstin turk: kombinimi i një mesazhi konservator që rezonon me shtresat më të varfëra urbane e rurale (që në Turqi kanë gjithashtu tendencë të jenë më konservatore dhe fetare), me politika neoliberale që favorizojnë kapitalin turk. Kjo shihet edhe me faktin se z. Erdogan dhe simpatizantë të partisë së tij nga shtresat intelektuale kanë bërë vazhdimisht përpjekje që AKP-në ta prezantojnë si një variantë islame të Unionit Demokristian të Gjermanisë (CDU). Është pikëpyetje se sa në të vërtetë vlen kjo paralele, ndërsa kritikët pohojnë se programi i AKP-së nuk është asgjë më shumë se sa neoliberalizmi i veshur me petk islam.

Sido që të jetë, ndikimi i shtuar dhe prestigji turk në rajon ka të bëjë më pak me filozofinë politike e shoqërore të z. Erdogan e bashkëmendimtarëve të tij, e më shumë me performansën e shquar ekonomike të Turqisë gjatë kohës së qeverisjes së z. Erdogan. Z. Erdogan pretendon se reformat e tij liberalizuese janë ato që qëndrojnë në bazë të suksesit ekonomik të Turqisë, por duket se kontributin më të madh në këtë sukses, dhe sidomos në rikuperimin e shpejt të Turqisë pas krizës globale financiare, janë reformat makroekonomike të bëra pas kolapsit spektakular të lirës turke në vitin 2001. Në këtë kontekst, Turqia ka shumë të përbashkëta me shtetet tjera në zhvillim si Argjentina, si dhe Korea Jugore dhe vendet tjera aziatike pas kolapseve monetare e bankare të viteve 1997-98. Kolapset e përjetuara nga këto shtete, që interpretohen të jenë pasojë e presioneve që këto kishin patur nga FMN-ja gjatë viteve 1990, përfunduan në reforma që sollen politika konservatore bankare me synim grumbullimin e rezervave dhe rritjen e shkallës së kursimeve dhe shmangien e risqeve të bankave në investime spekulative. Kur kriza globale financiare goditi në vitin 2008, si pasojë e masave të mëhershme këto banka nuk ishin të ekspozuara ndaj kolapsit të tregut të patundshmërive në SHBA, dhe si pasojë nuk u mbetën në dorë të ashtuquajturat “asete toksike” të patundshmërive amerikane, siç ndodhi me shumë banka të mëdha evropiane. Kështu, në krahasim, p.sh., me fqiun e saj Greqinë, që tani po ballafaqohet me një katastrofë të tërë bankare e fiskale dhe në falimentimin faktik të thesarit të saj për shkak të borxheve publike të shtetit, bilansi pozitiv i bankave dhe deficiteve turke e kanë pozicionuar mirë Turqinë që të përfitojë nga cikli i investimeve të pas-krizës, por gjithashtu ia kanë mundësuar z. Erdogan që të shtrëngojë muskujt e politikës turke në rajonin e Mesdheut lindor, përfshirë Afrikën veriore dhe Lindjen e Mesme.

Çështja është se sa mund të zgjas kjo valë e rritjes ekonomike për Turqinë. Revista The Economist tashmë paralajmëron “tejngrohjen” e ekonomisë turke, duke paralajmëruar një rritje më të vogël ekonomike gjatë vitit 2011 dhe rrezikun e shtuar të inflacionit. Siç thekson The Economist, problemi paradoksal i Turqisë nuk është mungesa, por teprica e kapitalit të ardhur nga jashtë. Kjo është arsyja pse vitin e kaluar, Banka Qendrore e Turqisë mori masa për të penguar këtë vërshim të kapitalit, që qëndron në bazë të presioneve të inflacionit. Në të vërtetë, një nga rreziqet e mëdha për Turqinë duket të jetë tejfryrja e sektorit të saj të ndërtimeve dhe patundshmërisë. Sipas Shoqatës së Investitorëve të Jashtëm të Patundshmërisë, Turqia shihet nga investitorët e jashtëm si një nga vendet më të levërdishme të investimeve në patundshmëri. Vitin e kaluar, investimet në patundshmëri formuan rreth 40% të transaksioneve në Turqi; kjo në krahasim me 12% në Evropë, 25% në SHBA dhe 35% në Azi. Kjo derdhje e fuqishme e kapitalit në patundshmëri është shenjë e mundshme e një “fluske” të re spekulative në ekonominë turke. Tashmë janë paraqitë edhe shpërthimet e para të fluskave të tilla, disa nga të cilat shkuan deri në lindjen e skemave piramidale. Muajin e kaluar, një skemë e tillë piramidale implodoi në provincën Diyarbakir, në juglindje të Turqisë. Në këtë vend, çmimet e tokës ishin rritur pesëdhjetëfish në pesë vitet e fundit, çka kishte shtyer banorët që të tentojnë të përfitojnë shpejt përmes shitblerjeve të shpeshta të tokës. Pas shpërthimit të këtij tregu spekulativ në Diyarbakir, çmimet e tokës ranë 80%, duke marrë me vete edhe pasurinë dhe kursimet e shumë banorëve të provincës. Në qoftë se del se Diyarbakir është model, ndoshta paksa i ekzagjeruar, për sektorin turk të patundshmërisë, motori ekonomik i Turqisë do të digjet shpejt. Dhe pa mbështetjen e forcës ekonomike të Turqisë, pretendimet neo-otomane të qeverisë së Erdoganit zor se do të prodhojnë ndonjë ndryshim të qëndrueshëm gjeopolitik në rajon.

Botuar te Koha Ditore, 15 maj 2011

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s