Home

Edhe një qeveri evropiane rrëzohet si pasojë e krizës së borxheve sovrane. Pasi dështoi në miratimin e pakos së katërt të radhës të reduktimeve buxhetore dhe ngritjes së tatimeve, bie qeveria socialiste e Jose Socrates-it në Portugali dhe vendi tani shkon drejt zgjedhjeve. Jostabiliteti financiar i Portugalisë ishte pritur, andaj edhe çështja e intervenimit financiar të BE-së u përfshi menjëherë si temë në samitin e krerëve evropianë të mbajtur të enjten dhe të premtën.

Në përpjekje për ta evituar situatën e Greqisë dhe të Irlandës, Portugalia kishte marrë një sërë reduktimesh të ashpra buxhetore, përfshirë zvogëlimin e pensioneve, reduktimin deri në 5% të rrogave në sektorin publik, shkurtime deri në 15% të buxheteve në sektorin publik dhe rritje tatimesh. Këto masa janë të ngjashme në ashpërsi me ato që iu imponuan Greqisë dhe Irlandës (dhe të cilat po i ndjek edhe Spanja) në përpjekje për t’i vënë nën kontroll shpenzimet publike pas kolapsit të aftësive huamarrëse të këtyre shteteve. Tani, borxhi i Portugalisë për këtë vit llogaritet të jetë 87,9% e Prodhimit Bruto të Vendit (PBV), kurse për 2012 pritet të arrijë deri në 88,1% të PBV-së. Llogaritet se BE-jë duhet t’i derdhë rreth 100 miliardë euro në Portugali për ta shpëtuar vendin nga falimentimi.

Vazhdimi epizodik, i mundimshëm dhe gati i pafund i krizës së borxheve sovrane i shteteve të jugut të Evropës dhe të Irlandës është alarmant jo vetëm për Evropën por për gjithë ekonominë globale. Steven Schaefer nga revista Forbes thotë se për ekonominë globale, kriza e borxheve sovrane është krizë mbart rrezik më të madh se sa katastrofa në Japoni apo lufta në Libi dhe efekti i saj në çmimet e naftës, sepse rrezikon që ta çojë ekonominë globale drejt përsëritjes së skenarit të kolapsit financiar të vitit 2008, me gjithë dëmet e saj të gjithanshme globale ekonomike. Në kolumnën e kaluar kam theksuar rritjen e vazhdueshme të çmimeve për gjëra elementare si komoditetet ushqimore, dhe një situatë e tillë vetëm sa do të ashpërsohet nëse kriza vazhdon me trendin ekzistues.

Dhe, kësaj radhe, jo pa pasoja politike. Siç u theksua, kriza e borxheve sovrane po shfrytëzohet maksimalisht për goditjen politike të sektorit publik dhe shërbimeve nga të cilat përfiton më së shumti klasa e mesme dhe të varfërit. Kjo situatë e denigrimit të vazhdueshëm social dhe ekonomik e popullatave evropiane nuk mund të vazhdojë pa ndonjë plasaritje politike. Kjo shihet në protestat dhe grevat e vazhdueshme (me të cilat është përballur edhe Portugalia), por edhe në pakënaqësitë në Gjermani, ku qytetarët kanë fituar bindjen se me paratë e tyre po paguhet për papërgjegjësinë financiare të Irlandës dhe shteteve të Evropës jugore.

Në fakt, realiteti është ndryshe, dhe këtë na e tregon askush tjetër pos investitorit George Soros. Sipas tij, kriza e borxheve sovrane nuk është në të vërtetë krizë e financave shtetërore, por krizë bankare dhe monetare. Sipas Sorosit, bankat gjermane kanë një përgjegjësi të madhe në gjenerimin e krizës aktuale. Bankat gjermane janë ato që kanë investuar më së shumti në blerjen e bonove të vendeve të Evropës jugore (të ashtuquajtura PIIGS – Portugalia, Irlanda, Italia, Greqia dhe Spanja). Kjo është bërë në radhë të parë për shkak të rregullave të vendosura nga Banka Qendrore Evropiane, që barazoi blerjen e bonove shtetërore të të gjitha vendeve të Eurozonës, nën supozimin se këto vende do të ecin drejt një konvergjence ekonomike, pra një barazim midis nivele të zhvillimit dhe kornizave makroekonomike të tyre. Kjo, natyrisht, nuk ndodhi, por ndodhi futja masive e kapitalit bankar gjerman në sistemet financiare të vendeve të PIIGS, gjë që çoi në uljen e normave të kamatave në këto vende, që si pasojë pati boom-in artificial në ndërtimtari dhe patundshmëri (ngjashëm me boom-in e rrejshëm në sektorin e patundshmërive dhe ndërtimeve në SHBA, që çoi në kolapsin financiar të 2008-ës). Paratë që Gjermania i paguan për të mbuluar borxhet e PIIGS (në rastin konkret, të Greqisë, Irlandës dhe tani Portugalisë) janë, siç vë në dukje Sorosi, para që kanë për qëllim të shpëtojnë në radhë të parë bankat gjermane.

Situata e krijuar po imponon atë që shumë po e quajnë “two-speed Europe” (Evropa në dy shpejtësi), apo një ndarje e re e Evropës në një qendër ekonomike të dominuar nga Gjermania dhe pjesërisht nga Franca dhe një periferi ekonomike të shteteve tjera. Në rrafshin ekonomik, ajo po imponon masa drastike reduktuese dhe barrë të lartë ekonomike në të gjitha vendet e PIIGS, me shkurtimet drastike buxhetore që po kap furishëm të gjitha shtresat sociale. Masat reduktuese buxhetore janë lojë në të cilën humbin të gjithë – ato jo vetëm kanë efekt të gjerë në rëndimin e menjëhershëm të jetës së qytetarëve por edhe ulin perspektivën ekonomike duke shkaktuar thellim të krizës ekonomike dhe rritje të papunësisë. Krerët e BE-së janë në përpjekje të vazhdueshme për ta adresuar këtë situatë, dhe samiti i javës së kaluar është në vazhdën e negociatave për një reformë ekonomike të BE-së. Gjermania dhe kancelarja e saj Angela Merkel është në epërsi të veçantë për imponimin e kësaj agjende, atë që po quhet “pakt i konkurrencës”, por që tani njihet me emrin “Pakti-Euro-Plus”, që u miratua të premten nga shtatëmbëdhjetë shtetet e Eurozonës, plus gjashtë shtete që nuk e përdorin euron – përfshirë Danimarkën, Poloninë, Rumaninë, Bullgarinë, Latvinë dhe Lituaninë. Propozimi origjinal i kancelarës Merkel ishte për masa që do të krijonin një mekanizëm të “qeverisjes ekonomike” në Eurozonë, duke harmonizuar shkallat e tatimeve dhe të deficiteve, por tani përfshin vetëm disa elemente që duhet të harmonizojnë politikat tatimore në këto vende, si kusht për të përfituar nga mekanizmi i ri i stabilizimit financiar i BE-së, të financuar kryesisht nga Gjermania.

Çështja e vërtetë është nëse popullatat evropiane do të jenë të gatshme të vazhdojnë të përballojnë barrën ekonomike të reduktimeve buxhetore, shkurtimit të shërbimeve, zvogëlimit të pensioneve dhe të rritjes së papunësisë që sjell tkurrja e vazhdueshme ekonomike dhe masat drastike të reduktimeve. Në realitet, kemi të bëjmë me krizën e parë të thellë ekonomike dhe financiare që nuk kufizohet me shtete të caktuara, por me të cilën ballafaqohet i gjithë kontinenti. “Pakti-Euro-Plus” kështu shpejt mund të përkthehet në paktin e pakënaqësisë evropiane. Në kohën kur po mbahej samiti i liderëve evropianë, rreth 20.000 protestues të organizuar nga sindikatat belge marshuan në Bruksel për të protestuar kundër politikave të reja ekonomike që po imonohen pothuajse në mbarë kontinentin, protesta që eskaluan në dhunë. Nuk është larg mendësh që, nën presionin e masave të reja, pakënaqësitë popullore që aktualisht po i shohim në Lindje të Mesme dhe në vendet e Afrikës veriore të fillojnë ta kapërcejnë Mesdheun dhe të vërshojnë edhe shtetet evropiane, me një sprovë edhe për drejtimin e ardhshëm të BE-së.

Botuar te Koha Ditore, 27 mars 2011

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s