Home

Titulli më i mirë për revolucionin në Egjipt ishte ai i revistës humoristike amerikane “The Onion”: “Të shpresojmë se populli i Egjiptit nga kjo do të përfitojë diçka më shumë se vetëm demokraci”. E vërteta është se Mubaraku u shporr nga posti i presidentit, atë që e mbajti për tridhjetë vjet dhe nuk e lëshoi deri sa vendosmëria e popullit të Egjiptit nuk e mbështeti për muri dhe e la pa rrugëdalje tjetër. Natyrisht, dikush pret të dalin detajet e fshehta të mbrapaskenës. A ishte presioni i armatës që e bëri Mubarakun të heqë dorë më në fund? Çfarë roli në këtë proces luajten amerikanët, që ishin aktivë mbrapa skenës, sidomos në kontaktet e thukëta që ekzistojnë midis kreut të lartë të armatës egjiptase dhe Departamentit amerikan të Mbrojtjes? Por kërkimi i detajeve të takimeve dhe marrëveshjeve të mbrapaskenës tashmë është i parëndësishëm. Sepse të gjitha ato ishin intervenime të fundit për ta nxjerr jashtë kufomën politike të Mubarakut, frymën e të cilit ia zuri populli i Egjiptit me lëvizjen e tij masive.

Sigurisht, ajo që është më e rëndësishme është se çfarë do të ndodh tani e tutje. Sepse megjithëse Mubaraku ra, mbetët akoma që vlerat e revolucionit egjiptas të institucionalizohen në një kushtetutë dhe një rend shoqëror të ri për Egjiptin.

Komentatorët gjithnjë e shohin rënien e Mubarakut në kontekstin e regjimeve autoritare të Lindjes së Mesme. Thonë se rënia e Mubarakut është moment i rëndësishëm për tërë botën arabe, sepse shënon momentin kur e ashtuquajtur “valë e tretë” e demokratizimeve, e filluar me rëniën e regjimeve autoritare në Portugali, Spanjë dhe Greqi në vitet 1970 dhe e vazhduar në Amerikën latine dhe Evropën lindore për gjatë viteve 1980 dhe 1990, më në fund kaplon edhe Lindjen e Mesme dhe Afrikën veriore. Bota arabe kështu, sipas kësaj logjike, i kthehet “normalitetit” politik dhe institucional: demokracisë liberale. Akoma mbetet të shihet procesi i tranzicionit të pushtetit në Egjipt, i cili medoemos do të ndiqet nga hartimi i një kushtetute të re për ta zëvendësuar kushtetutën autoritare të Mubarakut. Armata, e cila tani për tani është autoriteti më i lartë politik në vend, me sa duket do të ketë rol udhëheqës në këtë proces, dhe mbetet të shihet nëse tranzicioni do të vazhdojë me një marrëveshje midis forcave të opozitës për hartimin e kushtetutës së re të Egjiptit. Në këtë proces, ekzistojnë tri rreziqe. E para, është që forcat e ish-regjimit të rigrupohen dhe të rivendosin dominancën politike në vend, përmes Partisë Nacionale Demokratike të drejtuar deri në javën e kaluar nga Mubaraku. Në këtë parti ndikim mund të kenë sidomos elementet e klasës afariste që kanë përfituar nga regjimi i Mubarakut, dhe të cilët duan të sigurojnë pozitat e tyre politike dhe ekonomike në epokën pas Mubarakut. Rreziku i dytë është nga vetë armata. Në Egjipt, armata nuk është thjesht një formacion ushtarak, dhe sidomos pas paqes me Izraelin misioni i saj ka qenë gjithnjë e më i ngushtë. Nën Mubarakun, armata është lejuar që të angazhohet ligjërisht në aktivitete afariste si pronare firmash dhe konkurrente për tenderë ndërtimi dhe të ngjashme, me çka shumë nga gjeneralët e saj janë shndërruar gjithashtu në biznesmenë. Me këtë udhëheqje, armata me çdo kusht do që të ruajë këtë pozitë të privilegjuar. E treta do të jetë gatishmëria e opozitës për ta përfshirë në tyrezë bisedimesh Vëllazërinë Muslimane. Çdo tentativë për ta përjashtuar Vëllazërinë nga një pakt kushtetues post-Mubarakian (sidomos nëse në këtë bëhet presion nga SHBA) do të rezultojë në radikalizimin dhe antagonizimin e këtij elementi që megjithatë është pjesë e botës së re politike të Egjiptit. Populli i Egjiptit, ai që me revoltën e tij ishte shkaku themelor dhe motori kryesor i revolucionit, duhet të jetë i kujdesshëm që procesi i ndryshimeve radikale të shkojë deri në fund dhe që revolucioni të mos kidnapohet nga askush.

Sido që të jetë, pavarësisht renditjes së forcave të brendshme politike në Egjipt, vetë rrëzimi me kryengrithe popullore të Mubarakut shënon një moment të ri në historinë e Lindjës së Mesme. Me shumë të drejtë, në Lindjen e Mesme tani pyeten se cili vend e ka radhën? Shtetet arabe të Lindjes së Mesme janë përplot diktatorë që jo vetëm se nuk kanë sunduar shtetet e tyre me dekada, por që nisen procesin e krijimit të dinastive politike deri sa këtë proces nuk e ndali vrulli i revoltave popullore. Në Siri, pas vdekjes së presidentit Hafez al-Assad më 2000, i cili këtë vend e sundoi që nga viti 1971, postin e tij e trashëgoi i biri Bashar. Në Libi, Muamar Gadafi përgatit për fron birin e tij, Mutasimin. Në Tunizi dhe Egjipt, Ben Ali dhe Mubarak gjithashtu përgatitnin të bijtë e tyre për trashëgimin e fronit presidencial, deri sa nuk u dëbuan nga pushteti. Diçka e ngjashme përflitet për Jemenin. Në Jordani dhe Arabi Saudite një gjë e tillë është e garantuar ligjërisht, meqë këto vende janë monarki. Diktatorë dhe regjime autoritare në këto vende ka mjaft, dhe shembulli që dha populli i Tunizisë dhe tani ai i Egjiptit do të ndjellë frikë të mjaftueshme te të gjithë këta se sundimi i tyre nuk është edhe aq i garantuar dhe aq i përhershëm.

Por lëvizja në Egjipt nuk është pëfundimi i vonuar një historie të demokratizimit që më në fund arrin në botën arabe. Përkundrazi, ngjarjet në Egjipt janë spektri i një vale të re të lëvizjeve demokratike popullore në shekullin XXI. E veçanta e Egjiptit është se revolucioni atje ndodhi në kushte krejt të tjera nga revolucionet e Evropës lindore më 1989. Në dallim prej vendeve të Evropës lindore që i takonin një blloku armiqësor ndaj SHBA-ve, Egjipti është shtet klient i SHBA-ve. Mubaraku ishte në pushtet pjesërisht si pasojë e mbështetjes politike, ushtarake dhe financiare që gëzonte ky autokrat nga Washingtoni. Revolucioni ishte tjetërfarë edhe nga të ashtuquajtura revolucionet me ngjyrë (sikur ai në Ukrainë ose Gjeorgji, apo rënia e Millosheviqit në Serbi), ku financimi dhe përkrahja perëndimore luajti rol kyç në organizimin e opozitës dhe në përcaktimin kahjes së zhvillimeve të mëpastajme. Leksioni këtu është i dyfishtë, si për regjimet autoritare e të korruptuara sikur atij të Egjiptit, ashtu dhe për politikën e jashtme perëndimore. Për të parët, është se fshehja prapa mbështetjes perëndimore nuk i përligj të këqijat e këtyre regjimeve. As mbështetja e jashtme, e as aparati represiv i brendshëm nuk i bën ata imun nga kryengritja popullore. Për të dytet, është se mbështetja e autokratëve dhe liderëve të korruptuar është në kundërshtim jo vetëm me vlerat perëndimore në të cilat thirren këto shtete dhe që i predikojnë botës, por është pengesa kryesore për arritjen e aspiratave demokratike të popujve të botës. Prandaj edhe leksioni kryesor dhe më i madhi i Egjiptit është për popujt e botës që synojnë demokraci reale kundër regjimeve represive dhe padrejtësive sociale: nuk ka forcë që mund të ndalë dhe as të pengojë shpërthimin popullor për demokraci, liri dhe barazi.

Botuar te Koha Ditore, 13 shkurt 2011

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s