Home

Kryeministri në largim bëri një gjest të pazakontë për një kryeministër që është në dorëzim të detyrës, qoftë edhe nëse pret të rizgjedhet për një mandat të ri: marrjen e një vendimi unilateral për rritjen e pagave të një pjesë të sektorit publik. Hashim Thaçi arsyetohet se po vepron në bazë të premtimit parazgjedhor. Me këtë z. Thaçi dëshiron të tregojë se është politikan që i mban premtimet. Por, ky gjest i z. Thaçi jo vetëm që vendos një precedent të mbrapshtë institucional, por gjithashtu mbart rreziqe të mëdha politike dhe financiare për vendin. Megjithëse ka njerëz që mund të jetojnë me slloganin “sot për nesër”, dmth, të shpenzojnë krejt që i kanë tani, e të mos mendojnë si do t’ia dalin nesër, një gjë e tillë nuk mund të merret si model për politikën fiskale të një shteti.

Është e vështirë për këdo në kushtet dhe standardet e Kosovës që të zhvillojë argument kundër rritjes së pagave të sektorit publik. Sidomos në kohë kur çmimet e konsumit për shportën elementare janë rritur për 6,6% brenda vitit dhe mbi 10% prej kohës kur z. Thaçi ka marrë drejtimin e qeverisë. Këtë e ka të qartë edhe z. Thaçi, i cili gjendjen ekonomike të shumë familjeve në Kosovë e shndërroi në objekt të fushatës elektorale. Duke e kthyer premtimin në një vendim qeveritar, ai qet edhe opozitën e tij në pozitë të vështirë, meqë çdo kundërshtim lehtë mund të interpretohet si angazhim kundër rritjes së standardit të jetesës për policët, zjarrfikësit, arsimtarët dhe shërbyesit e tjerë civilë. Megjithatë, opozita është treguar e matur dhe një pjesë e reagimeve kanë treguar ku në të vërtetë qëndron problemi me vendimin e z. Thaçi për rritjen e pagave. Duhet të theksohen kryesoret prej tyre.

Së pari z. Thaçi bën një precendent të rrezikshëm politik dhe institucional. Një kryeministër nuk mund të sillet sikur paraja publike është pronë private e tij me të cilën ai mund të disponojë ashtu si do ai vetë. Siç dihet, si në shumicën e vendeve parlamentare, buxheti publik i Republikës së Kosovës miratohet nga Kuvendi, prandaj çdo ndryshim dramatik i alokimeve buxhetore, siç bën një vendim i tillë, duhet të marrë mandatin e Kuvendit. Aq më tepër që tani Kosova hyn në ujëra të rrezikshëm politik dhe institucional nëse kryeministri, sidomos kur ka legjitimitet të kufizuar (si rezultat i faktit se ai vepron si udhëheqës i një qeverie kujdestare në kohën derisa të konstituohen Kuvendi dhe qeveria e re), merr vendime unilaterale për ndryshimin e politikave buxhetore të shtetit. Z. Thaçi, me ndihmën e ministrit të tij të financave, ndoshta mund të gjejnë paratë për të mbuluar pagesat për janar dhe eventualisht për muajin shkurt për punonjësit që presin të përfitojnë nga ky vendim. Mirëpo, angazhimi për rritje pagash nuk është angazhim i përkohshëm, por një ngarkesë e përhershme buxhetore e cila duhet të përfshihet në të gjitha planifikimet e ardhshme buxhetore dhe i cili do të kërkojë një rialokim të ri të resurseve të brishta financiare të shtetit të Kosovës. Me këtë veprim, z. Thaçi e nxjerr Kuvendin e ardhshëm para aktit të kryer, duke e detyruar atë që të aprovojë rritje buxhetore pa kurrfarë konsultimi paraprak me të dhe pa kurrfarë debati publik mbi pasojat e një mase të tillë.

Ç’është më e keqja, ky vendim nuk është pa kosto edhe në statusin ndërkombëtar të vendit. Vendimi efektivisht zhbën marrëveshjen që kjo qeveri ka nënshkruar me Fondin Monetar Ndërkombëtar, në të cilin qeveria ka premtuar mosrritjen e shpenzimeve buxhetore në administratën publike si kusht për pranimin e kredive. Problemi nuk është vetëm tek prishja e një marrëveshjeje ekzistuese, por edhe besimi që FMN-ja do të ketë në të ardhmen ndaj qeverisë së Kosovës (meqë ajo tregohet labile dhe e gatshme t’i shkel marrëveshjet me institucione financiare kur këtë e kërkojnë interesat dhe kalkulimet afatshkurtëra politike). FMN-ja, dorën në zemër, nuk është institucion për t’u admiruar nëse je shtet në zhvillim, megjithatë vlerësimet e tij gëzojnë peshë të madhe në institucionet financiare dhe qarqet ndërkombëtare të biznesit. Si pasojë, humbja e besimit tek FMN-ja mundet shumë shpejt të reflektojë negativisht edhe në këto qarqe, që mund të vijnë në përfundim se Kosova nuk është shtet që i qëndron besnike angazhimeve të saja. Pas zgjedhjeve të dështuara, bujës ndërkombëtare mediale që ka bërë raporti senzacional i Dick Marty-it, përcjell edhe me reagimet diplomatikisht të pamatura të z. Thaçi (disa nga të cilat çuan në ofendimin e shtetit zvicërran), dhe që i bënë dëm reputacionit politik të vendit, gjëja e fundit që i duhet Kosovës është që të tregohet edhe si shtet financiarisht i papërgjegjshëm.

Aq më tepër që ky vendim hap terrenin për probleme më të thella ekonomike. Z. Thaçi nuk ka dhënë shenja, në qoftë se politika e vendit ecen drejt rikonstituimit të një qeverie të re nën udhëheqjen e tij, se ai ka ide të reja për kahjen ekonomike të vendit, duke marrë parasysh se politika e deritanishme është treguar pa rezultate. Z. Thaçi është mjaftuar me premtime të mëdha në formë slloganesh, si liberalizimi i vizave dhe anëtarësimi në BE dhe NATO. Por, përsa i përket kursit ekonomik të vendit, z. Thaçi nuk është dëgjuar të japë shenjë për asnjë lloj ndryshimi. Edhe pse z. Thaçi, në formimin e tij personal politik, ka bërë një rrugëtim të gjatë nga majtizmi i rinisë së tij si aktivist i Lidhjes Popullore të Kosovës drejt socialdemokracisë dhe “Rrugës së Tretë” të laburizmit blairian të Internacionales Socialiste për të përfunduar në cilësimin më të ri të qeverisjes së tij si të qendrës së djathtë, petku i ri liberal-djathtist i z. Thaçi nuk është dëshmuar mu aty ku pritet nga liderë të këtij profili, që është rritja e sektorit privat. Perspektiva ekonomike mbase do të ishte më e mirë sikur z. Thaçi t’i mbetej besnik deri në fund petkut më të ri ideologjik që ai ka përqafuar së fundmi, por kjo nuk është ajo që është dëshmuar gjatë tri viteve të fundit të tij në qeverisje.

Ekonomisti Lumir Abdixhiku, me të cilin përndryshe kemi dallime të thella teorike, ka vënë dukje se politika ekonomike e qeverisë së kaluar ka qenë një politikë e mbështetur tërësisht në shpenzime publike. Në këtë pikë kemi pajtim të plotë: gjatë qeverisjes së tij, z. Thaçi nuk ka treguar asnjëherë vizion dhe politikë të qartë për rritjen e sektorëve kyç ekonomikë, ato që gjenerojnë mbivlerë për ekonominë dhe rrjedhimisht, çojnë në rritje të qëndrueshme ekonomike përmes të cilës do të përfitonin në standard të gjithë qytetarët e Kosovës. Megjithatë, duhet ta konsiderojmë mundësinë se edhe kjo politikë nuk ishte rezultat i ndonjë strategjie të menduar zhvillimore nga ana e qeverisë Thaçi, por thjesht një instrument që i ra në dorë si pasojë e rrethanave, pjesërisht si pasojë e situatës në të cilën gjendej vendi pas shpalljes së pavarësisë, ku përnjëherë u hoq barra e buxheteve publike të mbikëqyrura nga UNMIK-u, u fleksibilizuan shpenzimet ndërsa u përfituan edhe një sërë beneficionesh financiare për shtetin e Kosovës si pasojë e anëtarësimit në FMN dhe Bankën Botërore. Ndonëse shpenzimet buxhetore janë instrument i vlefshëm i rritjes ekonomike në kohë krize (gjë që dihet që nga Keynes-i, teoritë e të cilit përnjëherë u ripopullarizuan pas krizës financiare të 2008-ës), ato gjithnjë shihen si instrument i përkohshëm i stabilizimit të mjedisit makroekonomik. Shpenzimet pa mbulesë të cilësdo qeveri mbartin rreziqe të arritjes së pikës ku kontrollimi i shpenzimeve kërkon që të shkohet drejt masave drastike reduktuese në të gjitha shërbimet publike. Me ngarkimin e pakontrolluar dhe të padisiplinuar të buxhetit, siç bëri tani së fundi dhe siç kishte bërë me rastin e nënshkrimit të kontratës për ndërtimin e autostradës Vermicë-Merdar, z. Thaçi rrezikon ta çojë vendin drejt një situate ku shteti i Kosovës nuk do të jetë i aftë t’i përmbush obligimet e veta financiare, diçka që do të çonte jo vetëm në krizë institucionale, por në një shpërthim të sigurt të paqes sociale.

Barra e rreziqeve që mbart rritja unilaterale dhe e pambuluar e shpenzimeve buxhetore dhe cenimi i integritetit financiar të shtetit, në rastin e Kosovës është më e madhe dhe më e lartë se sa fati i një kryeministri apo një qeverie. Të gjithë qytetarët e Kosovës kanë nevojë për rritje të ardhurash dhe rritje standardi; ky veprim i shpejtuar i z. Thaçi, i bërë në bazë të kalkulimeve të tij afatshkurtëra politike, vë në rrezik arritjen e mu kësaj.

Botuar te Koha Ditore, 9 janar 2010

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s