Home

Hegjemonia ekonomike amerikane në botë përfundimisht po tregon çarjet. Këto ditë në kryeqytetin e Koresë Jugore u mbajt samiti i G20, klubit të shteteve të zhvilluara dhe atyre në zhvillim, i cili pak a shumë përcakton konturat e ekonomisë globale. Presidenti Obama erdhi në Seul me një agjendë të gjerë ekonomike e tregtare, por hasi në shumë rezistencë dhe mosmarrëveshje. Ajo çfarë pamë gjatë samitit është shprehja e ankesave gjithnjë në rritje e shteteve në zhvillim karshi politikave të shteteve të zhvilluara, në veçanti SHBA-ve. Krejt këto tregojnë për konfliktet politike e ekonomike që rrjedhin nga fakti i një ndërvarshmërie gjithnjë e më e madhe të ekonomisë botërore, por edhe ndryshimi gradual i hierarkive ekonomike në botë. Në këtë mes, të zëshme janë sidomos shtetet e Azisë juglindore, ku rritja ekonomike ka vazhduar në shkallë të larta përkundër stagnimit që ka kapluar SHBA-të dhe Evropën. Shkalla e rritjes ekonomike në Azinë juglindore, si dhe në shtetet në zhvillim në Amerikën latine, për këtë vit pritet të sillen rreth shifrës 7%. Rritja në SHBA do të arrijë në 2,7% kurse në eurozonë nuk pritet ta tejkalojë shifrën 1%.

SHBA është në hall, sidomos presidenti Obama pas humbjes së mazhorancës demokrate në zgjedhje dhe nevojës së tij për ta përçuar një mesazh të fuqishëm angazhimi për rritje ekonomike. Populli amerikan dëshiron të shoh rimëkëmbje ekonomike sa më parë, prandaj ngërçet që hasi agjenda ekonomike e Obamas në Seul është edhe një rëndim mbi vështirësitë politike të presidentit. Nga ana tjetër, shtetit federal amerikan i kanë mbetur pak leva për ta adresuar problemin ekonomik. Shkalla e kamatës e vendosur nga Banka Federale e Rezervës (banka qëndrore e SHBA-ve) është afër zeros. Për programe të stimulimit tashmë nuk ka përkrahje politike me ardhjen e republikanëve, që mesazh kryesor kanë uljen e deficitit buxhetor. Në SHBA me kohë ekziston edhe frika e nisjes së një spiraleje të deflacionit, që do t’i çonte SHBA-të në një rrugë të ngjashme të recesionit pa krye që kaploi Japoninë gjatë viteve 1990 (e njohur në Japoni si “dekada e humbur”). Banka qëndrore amerikane tani ka marrë një masë tjetër: blerjen e borxheve shtetërore, rreth 600 miliardë dollarë, që me fjalë të tjera domethënë shtypjen dhe emitimin e dollarëve. Por, kjo masë është jo pa pasoja, ndërsa është pjesë e zhurmës që u bë në samitin G20.

Emitimi i dollarëve të rinjë në treg ka efektin e uljes së vlerës së dollarit, me shpresën se një masë e tillë do të nxit eksportet amerikane (për shkak se ulja e dollarit karshi valutave tjera i bën prodhimet amerikane më konkurrente në tregun botëror). Kjo është pikërisht ajo që nuk duan shtetet si Kina, Brazili dhe Korea Jugore, rritja ekonomike e të cilëve varet nga fuqia blerëse e konsumatorit amerikan. Siç e tha troç presidenti i Brazilit Luiz Inacio Lula da Silva, i cituar nga AP, “nëse shtetet e pasura nuk po konsumojnë dhe duan t’i rrisin ekonomitë e tyre mbi eksportet, bota do të falimentojë sepse nuk ka kush të blejë”. Pasi që, sipas tij, “të gjithë duan të shesin”. Jo vetëm vendet në zhvillim, por edhe një vend i zhvilluar si Gjermania është vënë nën presion, sidomos pasi që fuqia e eksporteve e ka ruajtur ekonominë gjermane nga stagnimi që ka kapluar ekonomitë tjera evropiane. Sikur shtetet në zhvillim, Gjermania tani ka frikë se zhvleftësimi i dollarit do t’i godasë eksportet gjermane. Në thumb të kritikës është vënë edhe Kina, e cila një kohë të gjatë llogaritet të manipulojë me vlerën e valutës së saj, duke e mbajtur artificialisht të ulët në mënyrë që të stimulojë eksportet e veta.

Rëndësia gjithnjë e më e madhe e shteteve në zhvillim, sidomos e shteteve aziatike, është dëshmuar edhe me vizitën që Obama i ka bërë javëve që shkuan në Indi, Indonezi dhe së fundi Korenë Jugore, dhe pastaj Japoni, ku po mbahet forumi i Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Pacifik. Vizitat zyrtare janë përqëndruar pothuajse krejtësisht në marrëdhëniet ekonomike dhe tregtare. Ajo çka synon Obama dhe administrata e tij, është që të ndryshojë raporti tregtar që këto shtete kanë me SHBA-të. Deri më tani, shtetet aziatike e kanë parë Amerikën si treg për shitjen e mallrave të tyre, diçka që ka sjellë përfitime të mëdha për ekonomitë e tyre. Obama kërkon që tani këto shtete të fillojnë të hapin tregjet e tyre për produkte amerikane, duke lejuar edhe firmat amerikane të përfitojnë nga fuqia e rritur blerëse e konsumatorit kinez, indian, indonezian, koreanojugor dhe latinoamerikan. Me Indinë, p.sh., Obama nënshkroi marrëveshje për mbi 10 miliardë dollarë eksporte amerikane, ndërsa atje shkoi i shoqëruar me 250 biznesmenë amerikanë. Por marshi tregtar i Obamas në botën në zhvillim nuk po shkon aq hareshëm. Ulja e vlerës së dollarit mund ta nxisë një luftë monetare, pasi që shtetet mund të tentojnë ta ulin vlerën e monedhave të tyre si përgjigje ndaj masave të bankës qëndrore amerikane. Efekti i uljes së dollarit është i dyfishtë, jo vetëm për uljen e çmimeve të eksporeve amerikane, por edhe për fluksin e kapitalit që mund t’i pushtojë tregjet financiare të shteteve në zhvillim, duke kontribuar në shtrenjtimin e valutave të tyre dhe rrjedhimisht rëniën e fuqisë së tyre eksportuese. Një luftë tjetër që mund të nxitet është ajo tregtare: shenjat e kësaj u panë qartazi kur presidenti koreanojugor Lee Myung-bak refuzoi të nënshkruajë një marrëveshje historike me Obaman për tregti të lirë midis dy shteteve, që ndër të tjera do të hiqte kufizimet koreane për importin e mishit dhe automobilave amerikanë, një nga mënyrat se si Korea Jugore ka mbrojtur industritë se saj vetanake nga konkurrenca dhe ka mundësuar zhvillimin e shpejt të këtij shteti.

Krejt këto reflektohen në ndryshimet rrënjësore të balanseve ekonomike (dhe me to edhe politike) që po i shohim në botë, me trende që do të vazhdojnë në dekadat që vijnë, dhe me riorganizimin global ekonomik, ku SHBA-të dhe Evropa nuk kanë më rolin dominant të dikurshëm. Për pak mbi një dekadë Kina pritet të bëhet ekonomia më e madhe në botë. Zhvillime të ngjashme po shohim edhe në fusha tjera: nxënësit aziatikë prej kohësh dominojnë në garat ndërkombëtare për matematikë dhe shkencë, kurse sipas raportit vjetor të UNESCO-s, gjatë viteve të ardhshme Azia do të shndërrohet në kontinentin dominant për kërkime shkencore, duke rrezikuar dominancën e shteteve të pasura në këtë fushë. Reformat e fundit në Fondin Monetar Ndërkombëtar i japin shteteve në zhvillim një zë më të madh në caktimin e politikave të këtij institucioni, krejt këto shenja të influencës së shtuar të shteteve ku hovi zhvillimor që disa dekada nuk ka të ndalur.

Ku qëndron Kosova në këto trende? Raporti i Progresit i Komisionit Evropian për Kosovën kishte pak gjëra pozitive për të thënë për gjendjen ekonomike në Kosovë. Megjithëse konstatimet e raportit janë formulaike dhe fare pak me rëndësi për politikat ekonomike që duhet të ndiqen në periudhën që po vjen, ato tregojnë për një dështim të thellë të politikave të deritanishme, shumë prej të cilave janë zhvilluar nën patronatin ideologjik të ambasadave, institucioneve financiare dhe agjensive zhvillimore të shteteve të huaja. Krejt kjo ka çuar në imponimin e politikave të dështuara që deri më tani kanë sjell vendnumrin ekonomik, vazhdim të varfërisë, ikje të investitorëve, rrezikun e deficiteve buxhetore dhe të huamarrjes pa fund, dhe ruajtjen e deficitit të tmerrshëm tregtar. Ajo çfarë duhet të bëjnë partitë kosovare është që ta kthejnë kokën pak më larg zyrave të ambasadave dhe drejt shteteve që kanë treguar sukses ekonomik edhe gjatë kësaj periudhe të vështirë ekonomike në botë. Përderisa Amerika kërkon gjallërimin e ekonomisë së saj në kërkim të tregjeve në Azi, Kosova duhet të kërkojë në Azi modelet zhvillimore që do ta nxjerrin vendin nga varfëria dhe do ta shndërrojnë atë në partner regjional e global ekonomik. Kosova mund të ketë një të ardhme evropiane, por po bëhet e qartë se rruga më e sigurt drejt kësaj të ardhme është një rrugë aziatike.

Botuar te Koha Ditore, 14 nëntor 2010

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s