Home

Duke qenë se Kosova gjendet në një gjendje që i ngjan, në shumë aspekte, gjendjes koloniale, mund të mësojmë shumë nga historia e kolonializmit, të paktën në formën e paraleleve që mund të na hedhin dritë mbi situatën tonë, të shpjegojnë disa nga ngjarjet dhe dukuritë. Dhe sigurisht jo vetëm ato politike, por edhe ato shoqërore dhe kulturore. Tek e fundit, politika nuk ngjan jashtë kornizave shoqërore dhe kulturore, prandaj dhe kritika shoqërore dhe kulturore përbën në të njëjtën kohë një kritikë politike të raporteve (të padrejta) të fuqisë që kushtëzojnë gjendjen aktuale tonën.

Shkrimtari i njohur indonezian Pramoedya Ananta Toer ka një numër të madh veprash që ia kushton gjendjes në Indonezi përderisa ky vend ishte koloni holandeze. Toer kishte qenë aktiv në luftën për çlirimin e Indonezisë dhe në fund të viteve 1940 kishte përfunduar në burg, i kapur nga pushteti kolonial holandez, i cili pas 1945 tentonte të rikthente kontrollin mbi Indonezinë pas largimit të japonezëve. Por edhe pas çlirimit përfundimtar të Indonezisë në vitin 1949, Toer kishte përfunduar sërish në burg për shkak të bindjeve të tij politike, kësaj radhe i burgosur nga regjimi puçist i presidentit Suharto në vitet 1960. Pas gati 14 vitesh në burg, Toer u lirua më 1979, ndërsa regjimi vazhdoi ta mbante në arrest shtëpiak deri më 1992. Ndërkohë rinisi botimi i veprave të Toer-it, i cili fitoi dhe famë ndërkombëtare ndërsa emri i tij u propozua disa herë për çmimin Nobël në letërsi. Toer vdiq në prill të këtij viti.

Gjatë kohës në burg Toer kompozoi (në mënyrë gojore, pasi që i ndalohej shkrimi), kuartetin më të njohur të tij, i njohur si kuarteti Buru, që janë vlerësuar si disa nga veprat më të fuqishme të tij. Gjatë viteve 1980 kuarteti më në fund pa dritën e botimit. Kuarteti ka si subjekt jetën në Indonezinë koloniale, ndaj dhe duke u lidhur me tematikën e këtij numri të gazetës, dua të ilustroj disa paralele me gjendjen tonë me njërin nga romanet e këtij kuarteti, me titullin Rumah Kaca (Shtëpia nga xhami).

Ky roman është tregim për një zyrtar të lartë policor indonezian i periudhës së kolonializmit. Personazhi në fjalë është një hetues i policisë koloniale, e cila natyrisht kontrollohej nga pushteti kolonial dhe udhëheqja e saj ishte krejtësisht e përbërë nga kolonistët. Të gjithë vendorët që punonin për policinë ishin policë të ulët ose edhe zyrtarë ndihmës e të tjerë të këtij lloji. Por personazhi kryesor pati një fat të veçantë nga indonezianët tjerë që punonin për policinë. I vlerësuar si i aftë dhe besnik i madh ndaj policisë, udhëheqësia ia dha atij një post të lartë, ai i kryehetuesit të policisë. Ishte ky posti më i lartë që mbante një indonezian në polici, pasi që në të kaluarën ky post rezervohej vetëm për ndërkombëtarët… më falni, kolonistët.
Këtu dhe fillojnë kontradiktat dhe peripecitë e personazhit. Si pjesëtar epror i policisë koloniale, atij i detyrohej një ndërveprim dhe shoqërim gjithnjë e më i madh me eprorët policorë, që ishin të gjithë kolonistë holandezë. Në shoqërim me ta, ai gjithmonë ndjente barrën e racizmit kolonial, pasi që pavarësisht nga aftësitë, ai megjithatë ishte një vendor, një lloj tjetër njeriu sipas mendësisë dhe ideologjisë koloniale. Prandaj dhe nuk mund asnjëherë të ndjente afërsi me eprorët në mënyrë njerëzore dhe shoqërore. Pavarësisht postit të tij zyrtar, racizmi kolonial gjithnjë përbente një barrierë në mes të këtij dhe udhëheqësisë koloniale të policisë. Mjaftonte një shikim i vrazhdët, një pyetje më e ashpër nga komandanti holandez dhe në mendjen e tij ky dëgjonte, “çka di ti more xhavanez trutrashë!”. Në përballje me këtë realitet, personazhi filloj të ndjente një hendek të madh midis tij dhe kolegëve kolonistë. Ai filloj t’i urrente ata. I shikonte dhe komentonte idiotësinë e tyre, arrogancën e tyre, bindjen e tyre se janë më të mençur ose më të ditur. Filloi t’i mallkonte ata heshturazi ndërsa në marrëdhëniet zyrtare ishte i obliguar të paraqitej profesional dhe korrekt, të ndrydhte gjithë emocionet dhe urrejtjen e tij ndaj tyre për t’i ruajtur marrëdhëniet me hierarkinë policore.

Si kryehetues vendor, policit në fjalë iu caktua detyra e përgjimit dhe ndjekjes se një grupi nacionalist çlirimtar në ishullin më të madh të Indonezisë Xhava, që sipas informacioneve të policisë kishte filluar veprimtarinë, po përhapte propagandë dhe po planfikonte aksione kundër pushtetit kolonial. Udhëheqja koloniale e policisë kishte vendosur mirë – kush më mirë se një vendor mund të ndjek, spiunojë dhe gjejë informacione mbi grupe dhe lëvizje politike indoneziane? Ky njeh mirë edhe gjuhën, edhe mentalitetin, por edhe metodat e mundshme që mund të përdorin këta. Dhe si një profesionist i mirë, kryehetuesi indonezian pranoi këtë detyrë, detyrë që në fakt nuk mund ta refuzonte edhe po të donte.

Në detyrën e përndjekesit të një grupi çlirimtar vendor, kryehetuesi filloi të ndjente një tjetër sërë kontradiktash. Ky grup kërkonte çlirimin e Indonezisë nga sundimi holandez dhe pavarësinë e Indonezisë. Kryehetuesi nuk dinte nëse simpatizonte kauzën e tyre (në fund të fundit, edhe ky ishte indonezian), në anën tjetër ndjente obligimin e detyrës, e karrierës policore në të cilën ky kishte investuar shumë vite dhe që iu kishte shpaguar me postin e lartë, më të lartin që kishte një vendor. Por në anën tjetër nuk ishte i bindur që metodat e grupit çlirimtar do të jepnin rezultate. Kërkesa për heqjen e sundimit holandez këtij i dukej iluzore (pavarësisht se prania e tij në atë pushtet ndihmonte mirëmbajtjen e sistemit kolonial, por këtë gjë ky nuk e merrte parasysh). Përbuzte, në mendjen e tij, grupin çlirimtar, që këtij iu dukeshin si një grup idealistësh të rinjë që s’kishin punë tjera. Përqeshte metodat e tyre, propagandën e tyre, kërkesat e tyre. Ndërkohë që përcillte çdo informacion që kishte për ta eprorëve të tij të autoriteteve koloniale. Mirëpo edhe ata i dukeshin të paaftë në detyrë. Paaftësia e tyre për të kuptuar pse grupe si ky po paraqiteshin këtij i dukej sa paradoksale aq dhe absurde. Çfarë gomerësh ishin këta kolonistë, që nuk i kuptojnë vendorët! Kështu mendonte kryehetuesi. Ndërsa përqeshte kërkesat dhe luftën e çlirimtarëve. Në realitet, e gjithë kontradikta koloniale luhej si dramë në mendjen e kryehetuesit. Ai përballej me kontradiktat më të rënda të kolonializmit përditë në punën e tij. Nuk gjente vetën as me çlirimtarët, as me pushtetin kolonial, që asnjëherë s’mund ta pranonte këtë si të barabartë. Ai mbeti askund, përderisa shtyu punën e tij të përndjekjes së çlirimtarëve deri në fund. Ai i shërbeu pushtetit kolonial pavarësisht mosbindjes dhe pavendosmërisë së tij. Ai ishte viktimë e situatës koloniale i paaftë të merrte një vendim të vështirë por të prerë mbi rolin e tij politik.

Nuk di si ndjehen policët tanë kur dalin dhe rrahin brutalisht aktivistë të Vetëvendosjes. Por kam përshtypjen se gjendja e tyre është jo fort e pakrahasueshme me ato të kryehetuesit indonezian të pushtetit kolonial, kryepersonazhit të romanit të Toer-it. Athua është rastësi që kundër aktivistëve të Vetëvendosjes, eprorët policorë të UNMIK-ut gjithmonë çojnë policë kosovarë? Athua policët duan ta tregojnë profesionalizmin dhe besnikërinë e tyre duke u dëshmuar para eprorëve ndërkombëtarë me veprimet e tyre, meqë nga po këta eprorë varet edhe karriera e tyre prej policit, çdo mundësi për t’u ngitur në hierarkinë policore? Dhe athua ndjejnë dhe përjetojnë këta policë, sikur personazhi i romanit, në lëkurën dhe mendjen e tyre kontradiktën themelore të përpjekjes sonë të papërfunduar për çlirim? A munden këta të mos përfundojnë në një dramë të rëndë psikike e emocionale si kryehetuesi i Toer-it, por të fillojnë e të mendojnë për rolin e tyre politik?

(botuar te gazeta “Vetëvendosje!”, 16 maj 2006)

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s