Home

Biçikleta duhet të jetë një nga zbulimet që ka shpëtuar patriarkalizmin shqiptar. Anekdotat janë të vjetra disa dekada, se si femra shqiptare, për t’u arsyetuar para ankesave të burrit me të cilin sapo ka vënë kurorën se nuk qenka e virgjër, i thotë se virgjërinë e ka humbur rastësisht nga biçikleta, gjersa po shkonte në vizitë te tezja. Përballë një arsyetimi të tillë, mashkulli shqiptar detyrohet të besojë se virgjëria e femrës të cilën e ka marrë për grua vërtetë nuk ka rënë pasojë e veprimeve të një mashkulli tjetër, por në një aksident me një objekt të vdekur, siç është biçikleta.

Ndër meshkujt shqiptarë ka shumë që akoma presin të martojnë femër “të praprekur”. Dhe shumë femra janë të gatshme që të ngulin këmbë para bashkëshortit të ri se janë të virgjëra, disa duke u shërbyer me tregime për biçikleta e për objekte të ngjashme për ta “vërtetuar” një gjë të tillë edhe kur kontakti fizik dëshmon të kundërtën. Dukuritë e tilla nuk dëshmojnë aq shumë për naivitetin e meshkujve shqiptarë (që edhe vetë i marrin tregimet për biçikleta me shumë dyshim, por u besojnë se nuk kanë rrugëdalje tjetër), as për humbjen e moralit ndër femra, se sa për forcën e mitit të virgjërisë. Fjala është për forcën e një ideologjie, në këtë rast të një miti të virgjërisë, që është e gatshme të besohet me çdo kusht. Sipas filozofit dhe psikoanalistit Slavoj Zizek, veçoria e ideologjive është se ato thuhen dhe besohen, edhe nëse subjekti ruan një distancë ironike nga ato, dhe në një mënyrë e din se janë të pavërteta. E njëjta mund të thuhet për besimet si ato të virgjërisë femrore para martesës (pa implikime fyese për femrat që vërtetë ruajnë virgjërinë deri në martesë). Për shkak se nocionet si nderi dhe respekti i familjes së vajzës, si dhe ato të burrit, varen nga virgjëria e femrës që ka kaluar në martesë, ekspozimi i virgjërisë si gënjeshtër rrezikon tërë integritetin e moralit tradicional dhe funksionin e rendit shoqëroro-familjar, dhe si rezultat sprovon tërë identitetin gjinor dhe rolin tradicional e të përcaktuar shoqëror të mashkullit e femrës. Prandaj edhe çifti në fjalë është në gjendje ta besojë gënjeshtrën, vetëm që të mos e shqetësojë rrjedhën e riteve dhe ekzekutimin e zakoneve që legjitimohen nën emrin e traditës.

Frojdi thotë se barcoletat shpesh nxjerrin në shesh atë që është në nënvetëdije, prandaj edhe na bëjnë të qeshim, sepse bëjnë të mundur thënien e asaj që përndryshe është e ndaluar të thuhet. Farsa e mitit të virgjërisë është një nga ato pjesë të nënvetëdijes që paraqiten në barcoleta. Ndonëse në Shqipëri tradicionalizmi i rrejshëm ka forcë më pak se në Kosovë, prostituimi i femrës shqiptare i ka dhënë goditjen më të rëndë mitit të virgjërisë. Fatkeqsisht prostiticioni në të shumtën e rasteve nuk është profesion të cilin femrat shqiptare e zgjedhin me vullnet — jo shpesh ato bijnë pre e skemave të drejtuara nga askush tjetër pos meshkuj shqiptarë, të cilët trupin e femrës e kanë shndërruar në objekt të thjesht tregtie. Megjithatë prostituimi i femrës shqiptare i sprovon shumë nga mitet që meshkujt shqiptarët i tregojnë për vetëvetën, ndër to se, pos disa rryspiave të aty-këtushme, femrat shqiptare janë “të paprekura” deri në martesë. Kështu, një nga barcoletat e dëgjuara është ajo e një femre shqiptare që nga Italia i lajmërohet babait, “Baba, mbërrita në Itali, jam në Peskara”. “Qofsh edhe në dhjetë bija ime vetëm na ço lekë”. Nga një pikëpamje psikoanalitike, ajo që na bën të qeshim është jo emri i qytetit nga i cili po lajmërohet vajza, por “sinqeriteti” i padijshëm i babait që ka hequr inhibicionin për ta konsideruar të bijën kurvë dhe këtë nuk e fsheh, si e do zakoni, por e pohon haptazi sikur të ishte diçka normale dhe e pritur.

Barcoleta të ngjashme sot tregohen për femrat “e pamoralshme” kosovare që zhvillojnë marrëdhënie intime me punonjësit ndërkombëtarë në Kosovë. Një nga këto barcoleta është ajo se si pas disa vitesh, nëpër shkollat fillore kosovare do të kemi paralele zezakësh të cilët, do të çohen në këmbë para mësuesës bashkë me nxënësit tjerë për të recituar, “ne kemi prejardhje nga ilirët”. Funksioni i kësaj barcolete nuk është për ta përqeshur “kurvërinë” e femrës aq sa për ta shprehur një mllef — pse me të huajt e jo me meshkuj shqiptarë? Në këtë barcoletë miti i virgjërisë është tretur fare — mashkulli shqiptar e pranon se femra nuk do të presë deri në martesë, por i dëshpëruar kërkon që të paktën, femra shqiptare të gjejë kënaqësinë seksuale me djem si ai (shqiptarë) e jo me “të huajt”, të cilat papritur janë paraqitur si konkurrentë në tregun e çiftëzimit.

Në anën tjetër, nuk ka barcoleta të tilla paralele përsa i përket meshkujve. Për shembull, nuk dëgjohen fare barcoleta për foshnjet shqiptaro-moldaveze, shqiptaro-ruse apo shqiptaro-ukrainase që mund të kenë hapur sytë në këtë botë në saje të një “prezence” tjetër, jozyrtare, ndërkombëtare në Kosovë — atë të prostitutave nga lindja. Kjo sepse miti i virgjërisë dhe ai homolog i tij, i përdorimit të organeve seksuale vetëm për qëllime të riprodhimit, vlen vetëm për femrat shqiptare, e jo për meshkujt, të cilët përkundrazi tërë nocionin e burrërisë e lidhin me virilitetin e tyre.

Qëllimi i kësaj që u tha më sipër nuk është për të dhënë moralizime boshe — ka të tjerë që merren me ato punë — por për të ilustruar një nga format e veprimit të ideologjisë. Sikur në mitin e virgjërisë dhe në tregimin për biçikletë, shpesh thuhen edhe të pavërtetat, besohen edhe të pavërtetat sepse ato kryejnë një funksion që është në fakt politik. Miti i virgjërisë, edhe pse realisht i bazuar në gënjështër, u mundëson meshkujve shqiptarë të besojnë se kanë autoritet të plotë karshi femrës, duke ua robëruar edhe funksionet trupore, sidomos më të ndjeshmën (sensualisht dhe shoqërisht) të riprodhimit dhe kënaqësisë epshore. Në anën tjetër, kjo dëshmon se si ideologjitë nuk janë çështje thjesht manipulimi — ato besohen sepse mbrapa tyre qëndron imperativi se duhet besuar, edhe atëherë kur dihet fare mirë se bazohen në gënjeshtra, të cilat bëhen të besueshme përmes tregimeve fiktive sikur ai për biçikletën.

Tregime për biçikleta përdorë edhe klasa politike kosovare, e cila me gjëra që nuk i beson as vetë hedh pluhur mbi realitetin e brishtë kosovar. E njëjta vlen edhe për ta — ata flasin gjëra që i dinë se nuk janë të vërteta (slloganet si “po integrohemi në Evropë”, “po ndërtojnë shoqëri multietnike”, “po e presim njohjen formale të pavarësisë” e të tilla) sepse ato kanë funksion politik. Dhe në mungesë kundërdiskursesh, ato shpesh besohen edhe nga popullata — jo sepse popullata është naive por sepse ajo dëshiron t’u besojë vlersimeve pozitive dhe prognozave optimiste, veçanërisht atëherë kur gjendet në gjendje të mjerueshme dhe të paperspektivë ekonomike e sociale. Në fakt, mund të thuhet se janë pikërisht njerëzit e tillë që bëjnë revolucione — revolucion nuk bëjnë, siç e thotë një vlerësim stereotipik, njerëz të frustruar që nuk kanë ku ta shprehin mllefin, por ata të cilët më nuk kanë durim ta presin ardhjen e të mirës dhe duan ta shpejtojnë rrotën e historisë për të arritur atje. Natyrisht kjo është pjesë e fantazisë që ndjek çdo projekt revolucionar sepse revolucioni — gjë që u pa edhe pas revolucionit post-socialist, apo edhe atë të pasluftës në Kosovë — pas euforisë, prodhon më shumë dëshprim, vuajtje dhe pasiguri sesa utopinë e shumëpritur. Poenta është se duke u arsyetuar para popullit sikur e porsamartuara me tregimin e biçikletës, vetëm për t’i dhënë ymyt ideologjive të caktuara (Kosovës multietnike, integrimit evropian, idesë se pavarësia tashmë është këtu etj.), klasa politike kosovare ka shansën jo t’i zbusë por t’i shtojë pakënaqësitë dhe revoltën. Duke ndërtuar mite për realitetin aktual, duke tentuar që realitetin ta fsheh nga populli por edhe nga vetja, pjesërisht sepse nuk është e gatshme të heq dorë nga rehatia dhe prestigji i fituar, ajo po i krijon kushtet për rritjen e shansave për destabilitet shoqëror e politik. Por sikur tregimi për biçikletën, tregimet fiktive vazhdojnë të tregohen dhe të besohen.

Botuar te “Koha Ditore,” 3 mars 2004.

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s