Home

Rendi aktual shoqëror në Kosovë mbetet i nyjëzuar nga pushteti i aparateve partiake. Aparatet partiake janë strukturat kryesore që monopolizojnë pushtetin politik dhe luftojnë për kontroll ekonomik, dhe si pasojë pengojnë demokratizimin e vërtetë të pushtetit në Kosovë.

Demokracia bazohet mbi qytetarin, mbi të drejtat e tij dhe mbi detyrimet që pushteti ka ndaj atij. Këto detyrime i cakton ligji, që në ideal duhet të përfaqësojë një moral të kodifikuar shoqëror, megjithëse në realitet reflekton luftën midis grupeve politike, të shprehura përmes organizimit partiak. Përmes përfaqësimit, i realizuar përmes mekanizmit zgjedhor, qytetari gjen vetën në një pozitë ku ai është i pretenduar nga forcat politike që marrin pjesë në garën elektorale. Çdo parti pretendon përfaqësimin e qytetarit, ndërsa me një hap të tillë një organizatë partiake legjitimon atë përfaqësim që ajo mëton ta bëjë. Lufta politike transformon, përmes përfaqësimit, interesin e qytetarit, nga një tog interesesh konkrete dhe pragmatike, në një interes abstrakt kolektiv, i cili humb kuptimin origjinal dhe merr trajtën e një ideologjie. Ideologjia është rrafshi simbolik i cili ndërmjetëson midis qytetarit dhe luftës politike që zhvillohet brenda një arene abstrakte por të kufizuar hapësinore (që është shteti), po atë abstraksion me të cilin qytetari mbetët juridikisht dhe sentimentalisht i lidhur përmes përkatësisë qytetare (shtetësisë). Lufta politike gjen përfundimin e përkohshëm në marrjen e përkohëshme të rolit të sovranit nga partia fitimtare, e cila zbaton programin e saj politik karshi një rezistence të pritur nga grupet tjera të shoqërisë.

Kjo më sipër është një model-ideal i funksionit të demokracisë, që na lejon matjen e distancës që ka realiteti aktual politik në Kosovë me demokracinë.

Fillimisht, pushteti politik në Kosovë nuk është i bazuar mbi qytetarin, i cili nuk figuron fare as si kategori juridike. Rendi juridik në Kosovë, i vendosur mbi bazën e Rezolutës 1244 dhe realizuar përmes mekanizmit UNMIK, është juridikisht i vendosur mbi bazën e pezullimit të shtetësisë, që domethënë në të njëjtën kohë pezullim i qytetarit. Shteti i administruar nga një mekanizëm ndërkombëtar kështu efektivisht shërben për de-politizimin e qytetarit. Qytetari, tashmë i transformuar në kategorinë juridike “banor” (resident), nuk gëzon jetë politike sepse ai gjendet përballë një aparati administrativ që, duke suprimuar shtetin, pretendon rol mbi-politik. Kjo formë pushteti nuk është risi në Kosovë por ka histori të gjatë, duke filluar nga administratat koloniale të cilat gjithashtu pretendonin rol administrativ, mbi-politik, karshi subjekteve që sipas doktrinës koloniale ishin të paaftë për sundimin e vetëvetës dhe, në qoftë se nuk ishin të shpallur biologjikisht të pandreqshëm, kishin nevojë për ndërhyrjen e aparatit kolonial për riedukimin e tyre moral e kulturor. Karshi një aparati të tillë, qytetari është politikisht i vrarë, ashtu si një refugjat është person pa përkatësi qytetare dhe si pasojë pa të drejta qytetare — me një fjalë asnjë bashkësi politike nuk ka detyrim ndaj tij.

Si pasojë e pezullimit të qytetarit, pezullimit të shtetit dhe, si rrjedhojë, pezullimit të politikës, aparati mbi-politik zhvendos fushën e konfliktit politik në sferën e arenës së brendshme qytetare (ajo që Hegeli e quan shoqëri civile/qytetare). I pakontestueshëm nga ana e tij, aparati mbi-politik pretendon se bën zbatimin e drejtësisë në bazë të arsyes mbi-politike, kurse konflikti, tashmë i zhveshur nga kuptimi i tij si konflikt politik, shndërrohet në veçori të shoqërisë qytetare. Atëherë edhe politika zhvishet nga kuptimi i saj si politikë (d.m.th. luftë për pushtet, nëse nisemi nga përkufizimi bazik i Carl Schmidt-it), dhe shndërrohet thjesht në konflikt midis individëve e grupimeve brenda shoqërisë qytetare. Konflikti kështu merr trajtën e konfliktit (ndër-)qytetar. Ky konflikt bazohet mbi principet e dallimit dhe veçimit që gjehen në shoqërinë qytetare (qofshin ato etnike, grupore, familjare etj.), por assesi mbi kategori politike, që siç u tha më lartë janë interesa të shprehura në një rrafsh ideologjik. Në një gjendje të tillë, politika gjen realizimin e saj në mohimin e ekzistencës së vet. Aparati mbi-politik arrin ta përkufizojë shoqërinë qytetare si fushë konflikti, anarkie dhe çrregullimi dhe si të tillë siguron njohjen e vetës si bazë e arsyes. Arsyeja karshi anarkisë ia siguron aparatit mbi-politik pretendimin për një rol mbi-politik karshi konfiktit qytetar, kurse maskimi i esencës politike të këtij raporti karshi subjektit të sunduar është suksesi i hegjemonisë së aparatit mbi-politik.

Në një situatë koloniale (kuptuar në sens analitik, jo historik) maskimi që realizon pushteti e çon qytetarin e shndërruar në subjekt në interiorizimin e inferioritetit të vet karshi aparatit mbi-politik. Qytetari pranon deklasimin e tij në një nën-kategori, pranon arsyetimin për paaftësinë e tij për ta qeverisur vetëvetën dhe nevojën e përhershme për një aparat mbi-politik që do ta qetësojë dhe pacifikojë konfliktin shoqëror. Indikacion i këtij interiorizimi të inferioritetit karshi aparatit mbi-politik është fakti se shumë kosovarë jo që nuk duan largimin e UNMIK-ut, por kanë frikë nga ikja e tij eventuale (apo, sikur klasa aktuale politike, së pari i thonë ik, pastaj thonë, jo, rri — por vetëm si vëzhgues). Hegjemonia e UNMIK-ut krijon iluzionin e një ndarjeje, apo thënë më mirë, një shkarje të thellë (një iluzion që e pranojnë edhe administratorët e saj) midis pushtetit dhe shoqërisë. Pushteti, i paprekshëm dhe i pakontestueshëm nga qytetari, figuron si një kupolë që nga lart ngërthen godinën shoqërore, por që mbetët e veçuar nga ajo në mënyrë permanente. Nga ky pozicion i veçimit, pushteti pretendon rolin e një vëzhguesi, një referi dhe një gjykatësi të paanshëm karshi konflikteve të shoqërisë. Me pretendimin (qoftë edhe implicit në diskursin e tij) se shikon nga lart dhe sheh gjithçka, pushteti paraqitet si arbitër i fundit i konflikteve të pazgjidhshme që terren të vetëm të tyre kanë shoqërinë qytetare. Shteti nuk ka më formën e një arene brenda së cilës zhvillohet lufta politike por formën e një llogori në të cilin pushteti luan rolin e gardianit kurse qytetarët atë të të robëruarve që kanë nevojë për orientim, mbikëqyrje dhe kontroll.

Nga ana e saj, shoqëria qytetare merr trajten e një drame të përhershme Hobbesiane që ka nevojë të përhershme për Leviathan-in e aparatit mbi-politik, një aparat që mbetët gjithnjë në rolin e tjetrit të pashmangshëm (racional) të shoqërisë (irracionale) qytetare. Problemet politike reflektohen në diskursin dominant si probleme të shoqërisë, të defiçiencave të veta, të mungesës së kapaciteteve, të dështimit moral etj., që shkak ka gjithmonë strukturat e veta të organizimit (familjës, fisit, moralit shoqëror etj.) të cilat trajtohen si burim i të gjitha të këqijave (korrupsionit, vjedhjes, varfërisë, dhunës etj.). Shoqëria qytetare, e përkufizuar nga pushteti si e mangët dhe e paaftë, mban soditjen e vet kah vetja, kah thirrjet për reformimin e vetës, për “normalizimin” e vetës, gjë që asnjëherë nuk arrin ta realizojë me mjetet që posedon. Si rezultat i kësaj paaftësie, ajo bie viktimë e një margjinalizimi të dyfishtë — pasi nuk mund ta ndryshojë vetën (d.m.th. pranon përkufizimin e vetës se është e deformuar dhe e mangët), atëherë kërkon “përmirësimin e imazhit” të vet, me fjalë të tjera, të mbulimit të defiçiencave të veta në formën, “të këqij jemi por të paktën le të mos mirret vesh!” Në fund, shoqëria qytetare nuk arrinë ta zhvendos luftën politike në fushën e vërtetë të saj. Ajo këtë nuk e arrinë përderisa ushqen iluzionin se aparati mbi-politik është vërtetë mbi politikën dhe mbi shoqërinë, kurse pranon vendin dhe përkufizimin që asaj ia ka caktuar pushteti.

Çfarë lidhje ka kjo me aparatet partiake? Sikur çdo pushtet kolonial, ai nuk realizohet vetëm, nuk realizohet pa pjesëmarrjen aktive të të sunduarve në ngjalljen e strukturës së saj. Është empirikisht dhe historikisht e qartë se këtë rol në Kosovë e luajnë organizatat që mbajnë emrin parti politike.

Në kontekstin kosovar partitë janë më pak se parti dhe më shumë se parti. Janë më pak se parti sepse kontesti i tyre politik mbetët i parealizuar në plotësi, meqë partive i mohohet marrja përsipër (në trajtë të përkohshme) të rolit të sovranit, të pushtetit. Të privuar nga kjo pozitë, partitë humbin trajtën e forcave politike, që kanë si bazë logjikën e përfaqësimit. Partitë nuk përfaqësojnë askë pos vetëveten e tyre (apo, thënë më saktë, kreun politik të tyre). Partitë kështu institucionalizojnë elitizmin i cili si përfundim ka dëbimin e qytetarit nga pjesëmarrja politike, sepse funksioni i përfaqësimit mbetët i pa realizuar. Qytetari kështu është i dëbuar dy herë, juridikisht nga aparati mbi-politik dhe praktikisht nga partitë. Partitë kështu privatizohen, personalizohen, patronalizohen dhe marrin formën e korporatave (në kuptimin e shoqërive aksionare, ku në vend të aksioneve të kapitalit monetar pretendohet dhe shkëmbehet kapitali shoqëror: i lidhjeve, njoftësive, rrjeteve shoqërore, “klaneve” etj.). Konflikti përbrenda partisë zhvillohet në formën e luftës së grupeve, por të gjitha me synim të njohjes së statusit të klientit (atij që përfiton nga padroni) nga kreu i partisë.

Njëkohësisht, partitë kosovare janë më shumë se parti sepse ato kryejnë funksione që dalin jashtë fushës së përfaqësimit politik. Ato vetë funksionojnë si aparate. Pos kreut politik aparatet partiake ngërthejnë në vete, apo mbesin funksionalisht të lidhura me aparate ekonomike, ku realizohen interesat ekonomike të individëve e grupeve të caktuara brenda dhe afër partisë, dhe me aparate të sigurisë, ku partia si organizim shkel monopolin që duhet ta ketë shteti mbi mjetet e dhunës, duke përvetësuar një pjesë të mjeteve të dhunës brenda suazave të veta. Kjo formë veprimi i imponohet partisë nga fakti se ajo ekzistencën e vet e realizon jo përmes shtetit që garanton integritetin e fushës politike, por në po atë sferë të shoqërisë qytetare ku e ka hedhur pushteti. Në sferën e shoqërisë qytetare, partitë nuk realizojnë vetën si përfaqësuese të qytetarit por si grupe të organizuara që eksploatojnë qytetarin si koncept, ndërsa brutalizojnë ekzistencën e tij reale.

Përmes elitizmit të institucionalizuar, aparati mbi-politik garanton ruajtjen e hegjemonisë së saj, sepse hegjemoninë e saj e realizon pjesërisht përmes elitave që i zbutë dhe përvetëson. Duke siguruar dëgjueshmërinë e elitës, që fillimisht e realizon me kërcënime, por pas kësaj faze fillestare, duke e shndërruar nënshtrimin në vlerë institucionale (me në fjalë, duke e institucionalizuar nënshtrimin), pushteti mbi-politik siguron nënshtrimin e gjithë qytetarisë karshi aparatit të vet. Dëgjueshmërinë qytetare ajo e realizon kur është nevoja vetë (përmes aparatit policor etj.), por në të shumtën e rasteve duke shfrytëzuar aparatet partiake për të riorientuar tensionet politike kah shoqëria qytetare. Ajo ia delegon partive funksionin e administrimit (që e quan “qeverisje”) dhe kështu krijon përfytyrimin e demokracisë, duke e reduktuar demokracinë në një rend burokratik, ndërsa duke e shndërruar shoqërinë qytetare në një rend të administruar nga i cili duket se është eliminuar konflikti politik. Konflikti politik, kur arrin të realizohet në formën e vet të plotë, paraqitet për pushtetin si kërcënim, dhe rrjedhimisht si radikalizëm, si tendencë revolucionare.

Tekst i pabotuar, prill 2005.

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s